ضیاء السلطنه قارجار

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 13 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(ز 1265 ق)، شاعر و خطاط. ملقب به ضیاءالسلطنه. وى خواهر محمود میرزا، مؤلف تذكره‏ى «نقل مجلس» و «سفینه المحمود» و دیگر كتب است. مادرش مریم‏خانم، زنى یهودى بود كه پس از ازدواج با شاه مسلمان شد. ضیاء تحت‏نظر مهدعلیا، مادر شاه، پرورش یافت و بسیار مورد توجه شاه بود. فنون شعر و ادب را مدتى نزد برادر خود فراگرفت. خط شكسته و كتابت را خوش مى‏نوشت و در هنر خیاطى و نقاشى نیز استاد بود. شاه‏بیگم به دلیل فضایل و كمالاتى كه دارا بود از طرف پدر لقب ضیاءالسلطنه یافت و مسئولیتهاى مهمى از جمله تصدى قرائت و تحریر نامه‏هاى محرمانه را بر عهده گرفت. وى صاحب طبعى موزون و اشعارى لطیف بود و به خواهش او، محمود میرزا تذكره‏ى «نقل مجلس» را نوشت. از آثار وى: قرآن رحلى، جلد ساغرى، دو صفحه‏ى افتتاح و متن و حاشیه مذهب مرصع، نسخ و رقاع كتابت خفى متوسط، با رقم: «... ضیاءالسلطنه... بنت... فتحعلیشاه...» سال 1265 ق، در آستانه‏ى حضرت معصومه‏ى قم؛ «دیوان» شعر.[1] ز 1265 ق، شاه بیگم از زنان خوشنویس، هنرمند و شاعر. وى دختر فتحعلى شاه قاجار (1250 -1212 ق) و خواهر سلطان و محمود میرزا مؤلف تذكره نقل مجلس و مادرش مریم خان، زنى یهودى بود كه پس از ازدواج با شاه مسلمان شد. شاه بیگم تحت نظر مهد علیا، مادر شاه، پرورش یافت و پس از مرگ مهد علیا همه اموالش به او منتقل شد. فتحعلى شاه علاقه فراوانى به شاه بیگم داشت و بسیار مورد توجه او بود. ساختمان مسكونى شاه بیگم در اندرون نزدیك ساختمان پدرش بود. به نوشته محمود میرزا شاه بیگم فنون شعر و ادب را مدتى نزد وى فراگرفت. خط شكسته و كتابت را خوش مى‏نوشت و در هنر خیاطى و نقاشى نیز استاد بود. قرآنى رحلى به خط نسخ و رقاع، كتابت خطى متوسط از او در كتابخانه حضرت معصومه (س) موجود است كه رقم «...ضیاءالسلطنه... بنت فتحعلیشاه...» و تاریخ 1265 ق را دارد. به دلیل فضل و كمالى كه داشت فتحعلى شاه به او لقب ضیاءالسلطنه داد و مسئولیت‏هاى مهمى به او سپرد. خواندن و نوشتن نامه‏هاى محرمانه فتحعلى شاه كه وارد و صادر مى‏شد و نوشتن اشعار فى‏البداهه شاه و نگهدارى لباس‏ها و صندوق‏هاى جواهرات سلطنتى و عرض حال زنان شاه بر عهده‏ى او بود. ضیاءالسلطنه پس از مرگ پدرش و در زمان سلطنت محمد شاه (1264 -1250 ق) و در سن سى و هفت سالگى به عقد ازدواج میرزا محمود، وزیر امور خارجه درآمد. وى طبعى موزون و اشعارى لطیف داشت و به خواهش او محمود میرزا تذكره نقل مجلس را نوشت. مثنوى زیر از اوست: اى عاقل فاضل خردمند بشنو تو ز من نصیحتى چند دنیاست نه جاى عیش و شادى دنیاست مكان نامرادى زنهار از این عجوزه زنهار خود را ز فریب او نگهدار شه گرچه مرا ز راه اكرام كرده است ضیاءالسلطنه نام از سلطنتش مرا چه حاصل زان رو كه ز جمله كنده‏ام دل هستم ز چراغ آبنوسى قانع به پلاسى و سپوسى یا رب تو به عز و جاه زهرا بر معصیت ضیاء ببخشا یا رب تو به حق شاه كونین مى‏دار شهم تو شاه دارین[2] از اوست: قرآن رحلى، جلد ساغرى منگنه. دو صفحه‏ى افتتاح و متن و حاشیه مذهب مرصع نسخ و رقاع كتابت خفى متوسط با رقم: «... ضیاءالسلطنه... بنت... فتحعلیشاه...» سال 1265 در آستانه‏ى حضرت معصومه‏ى قم.